và các yếu tố ngoại lai như thức ăn tanh như cua cá tôm sò ốc hến, đồ hộp,
thịt bò, thịt gà, các loại thuốc (trụ sinh, an thần, hạ nhiệt, giảm đau...), các
loại huyết thanh, các loại thảo mộc như lá cây hoa, các ổ nhiễm khuẩn, các
loại ký sinh trùng đường ruột, do khí hậu thời tiết, hoá chất... hoặc do yếu tố
tinh thần (bực bội, lo lắng, buồn phiền quá mức) tác động vào cơ thể gây ra
bệnh.
Tuy nhiên, cũng có những trường hợp bị mề đay mãn tính không tìm được
Mề đay là một phản ứng gây phù tại chỗ và ở ngoài da.mề đay có hình dạng không đều, kích thước cũng khác nhau: Từ sẩn đỏ bằng đầu đũa đến nổi to từng mảng đỏ, sưng phù, luôn luôn kèm theo triệu chứng ngứa. mề đay có thể nổi vào buổi sớm sau khi ngủ dậy, nổi lúc chiều tối hoặc có thể cả ngày.
Vị trí thường nổi mề đay là thân mình, mông, đùi hoặc chỗ da bị bó chặt như lưng quần, nịt vú. Có dạng đặc biệt là mề đay nổi dưới da, thường làm phù mí mắt, phù môi, phù trong cổ họng. Loại mề đay này có thể đi kèm mệt, đau bụng, đôi khi gây khó thở, chết người.
Ðặc điểm của nổi mề đay là xuất hiện từng cơn trong vài giờ rồi biến mất. Nếu kéo dài trong vài tuần là nổi mề đay cấp tính, nếu bệnh trên 6 tuần là mề đay mãn tính.
Nguyên nhân:
1. Thực phẩm, thức uống, gia vị: Thức ăn hay bị "đổ thừa" nhất là đồ biển như: sò, nghêu, cua, ghẹ, cá biển. Các loại sôcôla, sữa, bơ, phó mát. Nhóm thực vật là dưa gang, dưa tây, cà chua, trái dâu, kể cả hành, tỏi. Tuy nhiên, cần phải nhớ rằng thức ăn thông thường nhất, "lành nhất" cũng có thể gây bệnh.
2. Các chất phụ gia: Cũng là yếu tố quan trọng. Chúng có thể là chất tự nhiên như các loại men, con giấm hoặc chất hóa học dùng để bảo quản và nhuộm màu thực phẩm.
3. Thuốc men: Có rất nhiều thứ thuốc có thể gây dị ứng và nổi mề đay. Ðáng kể nhất là Penicilline rồi đến Aspirine, Sulfamides; các loại thuốc ngủ, thuốc an thần, thuốc trị đau nhức xương khớp, thuốc ngừa thai và còn nhiều loại khác.
4. Nhiễm trùng: Các ổ nhiễm trùng, nhiễm nấm tiềm tàng thường gây bệnh mề đay mãn tính như viêm xoang, sâu răng, nhiễm trùng đường tiểu, đường hô hấp trên như viêm mũi - họng.
5. Các loại bụi nhà, bụi phấn hoa, bụi lông thú và các loại ky sinh trùng cũng thường là nguyên nhân của mề đay mãn tính.
6. Các yếu tố xúc cảm, thay đổi nhiệt độ, áp lực cọ xát do quần áo chật bó cũng có thể làm nổi mề đay.
Phát hiện nguyên nhân: Vì có quá nhiều nguyên nhân gây bệnh, người bệnh cần phải thật chú y mới hy vọng giúp thầy thuốc tìm ra nguyên nhân chính gây bệnh để trị tận gốc. Khi có triệu chứng phù môi, sưng mặt hoặc khó thở phải đến cơ quan y tế sớm để được cấp cứu nếu cần. Sau đây là cách phát hiện nguyên nhân trong thực phẩm ở người bị mề đay mãn tính lẫn cấp tính, bằng chế độ ăn loại trừ: Bắt đầu ăn trong 3 tuần chỉ gồm các loại không có chất dị ứng như gạo, khoai tây, cà rốt, các loại đậu, bí, bầu, thịt trừu, thịt bò, cữ rượu. Có thể uống trà, cà phê nhưng không có sữa. Nếu mề đay không xuất hiện thì ta bắt đầu ăn thêm từng món nghi ngờ. Ăn đến món nào thấy mề đay nổi lên thì đó là nguyên nhân gây bệnh phải tránh sau này và cứ như thế tiếp tục Ban đầu nổi mẩn nhỏ như muỗi chích nhưng càng lúc càng to dần. Dù đã làm đủ cách theo lời khuyên của người quen như tránh gió, giữ ấm người nhưng càng giữ ấm, mặc ấm thì mồ hôi ra nhiều và mẩn đỏ nổi càng nhiều, càng ngứa. Đồng thời bệnh nhân này cũng bị bạc tóc sớm nên lo lắng, không biết mề đay có liên quan gì đến máu. Đi khám da liễu, đã thử máu nhưng chức năng gan bình thường.
Gặp ở mọi lứa tuổi
Mề đay có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Đây là một phản ứng của mạch máu trên da với cơ chế phức tạp có liên quan đến chất histamine.
Có nhiều nguyên nhân gây ra mề đay, có khi dễ dàng nhận biết nhưng đa số rất khó xác định. Việc điều trị chủ yếu là loại bỏ nguyên nhân gây mề đay và sử dụng thuốc kháng histamine.
Triệu chứng mề đay là sẩn phù nổi gờ trên mặt da, giới hạn rõ, kích thước thay đổi từ vài milimet đến vài centimet, có khi 10-20cm hoặc lớn hơn, kèm theo ngứa và triệu chứng ngứa thường có trước khi phát ban và lan tỏa ngoài vùng phát ban. Ngoài ra, còn có cảm giác tê hoặc như kiến bò.
Các nốt sẩn xuất hiện thình lình, thường nổi về ban đêm, tồn tại vài phút hay vài giờ và biến mất không để lại dấu vết. Có trường hợp bệnh kéo dài vài ngày hay vài tuần, tháng, năm. Ngoài ra có thể kèm theo các triệu chứng khác như: hắt hơi, sổ mũi, suyễn và có thể đau bụng.
Trường hợp mề đay nặng có thể gây phù thanh quản, khó thở, suy hô hấp, nguy hiểm đến tính mạng, cần phải xử trí khẩn cấp.
Mề đay cấp sẽ kéo dài dưới sáu tuần, diễn tiến nhanh, xuất hiện trong vài giờ hoặc vài ngày, sau đó biến mất. Loại mãn tính kéo dài trên sáu tuần, nguyên nhân thường phức tạp.
Có thể tóm tắt các nguyên nhân mề đay như sau:
* Do thức ăn: Là nguyên nhân thường gặp. Tất cả các loại thức ăn đều có thể gây mề đay như: tôm, cua, cá biển, thịt bò, trứng, sôcôla, rượu...
* Do thuốc: Dùng toàn thân hay bôi. Các thuốc có thể gây mề đay như: penicillin, barbiturique, quinine, insulin...
* Do nhiễm khuẩn: Thường do ổ nhiễm khuẩn tại chỗ.
* Do tác nhân tâm - sinh lý: stress, xúc động, gắng sức có thể làm xuất hiện mề đay.
* Do yếu tố vật lý: Mề đay xuất hiện do lạnh, nóng (ánh sáng mặt trời), do chấn thương (da vẽ nổi), do cọ xát.
* Do virut: Ở một số bệnh nhân viêm gan siêu vi, nhiễm khuẩn tăng bạch cầu đơn nhân.
* Do ký sinh trùng: Nhiễm giun kim, giun đũa, giun lươn, giun chỉ, sán... có thể xuất hiện mề đay và thường kéo dài.
* Do bệnh ác tính: Mề đay có thể phối hợp với bệnh ác tính như: ung thư, Hodgkin.
Mề đay không chỉ ở da
Có thể phân loại mề đay theo hình thái:
* Phù mạch: Còn gọi là phù quincke, phát ban đột ngột làm sưng cả vùng mặt, mi mắt, các chi và bộ phận sinh dục. Ngứa ít nhưng có cảm giác căng lan tỏa do phù nề sâu ở bì và hạ bì. Nguy hiểm của phù quincke là có thể làm tổn thương đường hô hấp trên như: phù thanh quản, lưỡi gà, cần phải xử trí cấp cứu.
* Da vẽ nổi: Xuất hiện trên da dưới dạng sẩn mề đay sau khi chà xát cơ học. Khi vạch một đường trên da bằng vật cùn thấy xuất hiện trên da một đường trắng, sau đó lan rộng ra và nổi gờ lên, sẩn này xuất hiện vài phút và biến mất sau 20 phút hay vài giờ.
* Mề đay do áp lực: Có đặc điểm là sưng nhiều và đau ở sâu, thường gặp từ 1-12 giờ sau khi bị áp lực tại chỗ. Bệnh thường xuất hiện ở chân sau khi đi bộ, đứng lâu, ở mông sau khi ngồi lâu, mặc quần áo chật.
* Mề đay do nước: Gặp ở bệnh nhân sau khi tiếp xúc với nước ở bất kỳ nhiệt độ nào. Nguyên nhân có thể do sự gia tăng hoạt động của TB Mastocyte, tăng nồng độ histamine và acetycholine trên da sau khi tiếp xúc với nước.
* Mề đay cấp tiết choline: Thường do vận động thể lực, yếu tố nhiệt độ (nóng, lạnh) hoặc sau cảm xúc. Hay gặp ở người trẻ, phát ban đột ngột khắp cơ thể, kéo dài từ 30-90 phút hay vài giờ.
Trường hợp của bệnh nhân nói trên có thể chẩn đoán là bị bệnh mề đay mãn tính, kèm với tình trạng bị chứng bạc tóc sớm nên nguyên nhân khá phức tạp. Những bệnh nhân này cần khám, điều trị và theo dõi thường xuyên tại bác sĩ da liễu.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét